№6-лекция тақырыбы: А. Жүйнеки мұрасының әдеби құндылығы (1 сағат. 6-аптада).

  	Сабақтың мақсаты: 
-	А. Жүйнеки мұрасын түсініп, бағалай білуіне;
-	А. Жүйнеки мұрасын жан-жақты талдай білуіне;
-	А. Жүйнеки мұрасының көркемдік ерекшеліктерін ажырата білуіне;
-	А. Жүйнеки мұрасының өзгешелігін көрсете білуіне;
-	А. Жүйнеки мұрасының іздерін кейінгі кезеңдердегі әдебиеттерден таба білуіне үйрету.
           
Сабақтың нәтижесі:
-	студент А. Жүйнеки мұрасын қарастыра отырып, оны көркемдік тұрғысынан ажырата, нақтылай, түсіндіре, талдай, талқылай және мысалдар келтіре алатын болады.

Ислам мәдениетіне үлес қосқан Сыр бойы әдебиетінің өкілі А. Жүйнеки болғандығы. Еңбегін араб тілінде атағанымен, кітабын түрік тілінде жазып, бұл тілдің қадір-қасиетін жоғары бағалағандығы. А. Жүйнеки өз бәйіттерінде өмірде не нәрсе құнды, неден қашу керек, неге асығу керек деген мәселелерді көтергендігі. Сонымен бірге, менмен-тәкаппарлық, дүние-мүлікке құмарлық, еріншектік сияқты т.б. жағымсыз нәрселерден сақтандыратындығы. «Өлеңдеріндегі» негізгі айтпақ ойларды: имандылық, адалдық, адамгершілік мәселелері екендігі. Ислам дінінің Орта Азия мен Қазақстан аумағында таралуына сүбелі үлес қосқан шоқтығы биік тұлғалардың бірі А. Жүйнеки. Өйткені, оның даналық ойларының маңызы күні бүгінге дейін төмендеген емес. «Ақиқат сыйы» шығармасымен мәшһүр болған тұлғаның қаламынан сусындаған жолдар елдің рухани азығы мен тәлім-тәрбиелік қасиеттерін молайтуға ықпалын тигізері айдан анық. 
Басқа түркі ескерткіштері сияқты "Ақиқат сыйы" да түркі халықтарының тіл тарихын, әдебиетін, тарихын және басқа да ерекшеліктерін танып-білуге таптырмайтын қүнды еңбек екендігі. Әсіресе, дидактикалық-моральдық мазмүндағы әдебиет ретінде танылатындығы. Шығарманың негізгі идеяларын айту бесінші тараудан басталатындығы. Білімнің пайдасы мен надандықтың зияны, тілді тыйып үстау, жомарттық пен сараңдық, кішіпейілділік пен тәкаппарлық сияқты түрлі моральдық-этикалық мәселелер туралы дидактикалық уағыз-өсиет айтылатындығы.
Ахмет Йүгінеки - әрбір сөзді ажарлап та, қүбылтып та шебер пайдалана білетін сөз зергері. Дастан негізінен дидактикалық сарындағы ақыл-өсиет, уағыз, ғибрат сөздерден түрады. Ақын өзі айтып отырған қүбылыстың ерекше белгілерін ажарлап, оған үстеме мағына беріп, көркіне көрік қосып суреттеу үшін теңеу әдісін кеңінен қолданады. Мысалы, білімді адам - таза алтынға, надан кісі — қүны жоқ жалған ақшаға, білімді әйел - ер-жігітке, ал білімсіз еркек — әйелге, шын сөз - балға, жалған сөз - пиязға теңеледі. Сондай-ақ, дастанда сараңдық - ем қонбайтын дерт, жеміс бермейтін ағаш, ал жомарттық - алқызыл роза гүлі секілді теңеулер де бар.
Түйіндеп айтсақ, ислам дәуірі әдебиетінің көрнекті өкілі Ахмет Йүгінекидің "Ақиқат сыйы" дастаны - өз замнының көкейтесті мселелерін - ақыл-парсатты, білімділікті, қарапайымдылықты, әдеппен сөйлеуді, кішіпейілділікті сабырлықты, т.б. ізгі қасиеттерді этикалық-дидактикалық сарында жырлаған көркем туынды.
Біз "Ақиқат сыйы" дастанының идеялық-тақырыптық бағытына, композициялық қүрылысына, көріктеу қүралдарына жырдың метрикалық жүйесіне біршама талдау жасадық. Содан шығатын қорытынды "Ақиқат сыйы" дастаны өз заманының көкейтесті мәселелерін жырға арқау еткен, көркемдік дәрежесі биік, дидактикалық сарында жазылған, бүгінгі түркі тілдес халықтардың бәріне бірдей ортақ мүра болып табылады.

Тақырыпқа байланысты сұрақтар:

1.	А. Жүйнеки ақындығы туралы не білесіз?
2.	А. Жүйнекидің түркі мәдениеті мен әдебиетіне ықпалы жайында айтыңыз!
3.	А. Жүйнекидің түркі мәдениетінің қалыптасуы мен дамуына үлесі болды ма?
4.	А. Жүйнеки шығармасының көркемдігі туралы айтыңыз!
5.	А. Жүйнеки мұраттарын баяндаңыз!
6.	А. Жүйнеки шығармасының ерекшелігі туралы не айтасыз?
7.	Орта ғасырлардағы әдеби мұралардан А. Жүйнеки мұрасының өзгешелігі туралы айтыңыз!
8.	А. Жүйнекидің көтерген басты мәселелеріне тоқталыңыз!
9.	А. Жүйнекидің мұрасын зерттеген ғалымдардың еңбектерін білесіз бе?
10.	А. Жүйнеки мұрасының ізін кейінгі кезеңдердегі әдебиеттерден табуға бола ма?

Пайдаланатын әдебиеттер тізімі:

1. Келімбетов Н. Көркемдік дәстүр жалғастығы. Алматы, 2000.
2. Қазақ әдебиетінің қысқаша тарихы. I-кітап. Алматы, 2001.
3. Йүгінеки А. Ақиқат сыйы. Алматы, 1985.
4. Келімбетов Н. Ежелгі дәуір әдебиеті. Астана, 2005.
5. Қыраубайқызы А. Ежелгі әдебиет. Алматы, 2012.

Электрондық оқулықтарға қажетті сайттар:

            1. http://www.infoliolib.l/info/.
            2. http://www.openj-gate.org /.
            3. http:/www.rubricon.com– РУБРИКОН.